संसारातील विरक्ती म्हणजे काय? — श्री स्वामी समर्थ विचार
पाण्यात राहूनही न भिजणारे कमळ व्हा, हीच खरी विरक्ती!"
नमस्कार स्वामी भक्तांनो. आज २० एप्रिल २०२६, सोमवार. आज आपण एका अशा विषयावर चर्चा करणार आहोत जो ऐकायला कठीण वाटतो, पण तो सुखी जीवनाचा सर्वात मोठा मंत्र आहे—तो म्हणजे **'विरक्ती'**. अनेक भक्तांना असे वाटते की स्वामींच्या मार्गावर चालायचे असेल तर घरदार सोडून संन्यास घेतला पाहिजे. पण स्वामी समर्थांचा विचार याच्या अगदी उलट आहे. स्वामींनी नेहमीच संसारात राहून परमार्थ साधण्याचा संदेश दिला आहे. मग नक्की विरक्ती म्हणजे काय? संसारात राहून विरक्त कसे होता येते? हे आज आपण सविस्तर जाणून घेऊया.
१. विरक्तीची चुकीची आणि खरी व्याख्या
लोकांचा असा समज असतो की विरक्ती म्हणजे कपडे बदलणे, जबाबदाऱ्या झटकणे किंवा कुटुंबापासून दूर पळणे. पण ही विरक्ती नाही, हे पलायन आहे. विरक्ती म्हणजे 'अलिप्तता'. ज्याप्रमाणे कमळाचे फूल चिखलात आणि पाण्यात असूनही त्याला पाण्याचा थेंब चिकटत नाही, त्याप्रमाणे संसारातील सुख-दुःखात राहूनही ज्याचे मन विचलित होत नाही, तो खरा विरक्त. संसारात राहणे हा गुन्हा नाही, पण संसाराला मनाच्या आत जागा देणे हा अडथळा आहे.
विरक्तीची ३ मुख्य लक्षणे:
१. **जबाबदारीचे भान:** आपले कर्तव्य पूर्ण करणे पण त्यातून फळाची अपेक्षा न ठेवणे.
२. **मी-पणाचा त्याग:** "हे मी केले" याऐवजी "स्वामींनी करून घेतले" ही भावना असणे.
३. **स्थितप्रज्ञता:** यश मिळाले म्हणून हुरळून न जाणे आणि संकट आले म्हणून कोसळून न पडणे.
२. स्वामी समर्थांचा गृहस्थाश्रमाबाबतचा दृष्टिकोन
अक्कलकोटचे स्वामी समर्थ महाराज स्वतः जरी पूर्ण संन्यासी होते, तरी त्यांनी आपल्या हजारो भक्तांना संसारात राहून सेवा करायला सांगितले. स्वामी म्हणायचे, "अरे, तुझा संसार हा तुझा नाही, तो माझा आहे असे मानून सेवा कर." जेव्हा आपण मानतो की हे घर, ही मुले, हा पैसा स्वामींचा आहे आणि मी फक्त त्याचा सांभाळ करणारा सेवक आहे, तेव्हा मनातील ओझे हलके होते. ही 'मालकी हक्काचा त्याग' करण्याची वृत्ती म्हणजेच विरक्ती होय.
॥ स्वामी बोध ॥
"संसारात असूनही ज्याचे लक्ष माझ्या चरणी आहे,
त्याला हिमालयात जाऊन तपश्चर्या करण्याची गरज नाही!"
३. संसारात विरक्ती कशी बाणावी?
विरक्ती ही एका दिवसात येत नाही. ती हळूहळू सरावाने येते.
- **निस्वार्थ सेवा:** आपल्या कुटुंबासाठी काम करताना ती स्वामींची सेवा आहे असे समजा.
- **मर्यादित ओढ:** वस्तूंवर प्रेम करा पण त्यांत अडकून पडू नका. उद्या एखादी वस्तू गेली तरी तुमचे मानसिक संतुलन ढळू नये.
- **नामस्मरण:** संसारातील गोंधळात मन शांत ठेवण्यासाठी सतत 'श्री स्वामी समर्थ' जप करा. नामस्मरण मनाला संसाराच्या चिखलातून बाहेर काढण्याचे काम करते.
४. विरक्ती म्हणजे प्रेमशून्यता नव्हे!
अनेकांना वाटते की विरक्त होणे म्हणजे कोणावरही प्रेम न करणे. हे चुकीचे आहे. उलट, विरक्त माणूस हा अधिक चांगल्या प्रकारे प्रेम करू शकतो, कारण त्याच्या प्रेमात स्वार्थ नसतो. जेव्हा आपण अपेक्षारहित प्रेम करतो, तेव्हा दुःख होण्याचे कारण उरत नाही. विरक्ती आपल्याला बंधनमुक्त करते, भावनाशून्य करत नाही. स्वामींच्या भक्तीत जो रंगला आहे, त्याला जगातील कोणत्याही गोष्टीचे आकर्षण उरत नाही, कारण त्याला सर्वात मोठे सुख प्राप्त झालेले असते.
५. स्वामी भेटीचा सुलभ मार्ग
स्वामी समर्थांचे दर्शन घ्यायचे असेल, तर संसाराचा त्याग करण्याची गरज नाही, फक्त संसारातील आसक्तीचा त्याग करावा लागेल. जेव्हा आपण आपले सर्वस्व स्वामींच्या चरणी अर्पण करतो, तेव्हा स्वामी आपल्या संसाराची जबाबदारी घेतात. "भिऊ नकोस मी तुझ्या पाठीशी आहे" हे आश्वासनच अशा लोकांसाठी आहे जे प्रामाणिकपणे संसार करतात पण मनात मात्र स्वामींना जपतात.
निष्कर्ष: विरक्ती म्हणजे जीवनाचे स्वातंत्र्य!
भक्तांनो, २० एप्रिलचा हा सोमवार आपल्याला एक नवीन दृष्टी देणारा ठरो. विरक्ती म्हणजे जीवनाचा कंटाळा करणे नव्हे, तर जीवनाचा उत्सव साजरा करणे होय, कोणत्याही बंधनाशिवाय! आजपासून प्रयत्न करा की, प्रत्येक काम करताना ते स्वामींच्या आनंदासाठी करा. तुम्ही संसारात रहा, पण संसाराला तुमच्या मनात राहू देऊ नका. हीच विरक्ती तुम्हाला स्वामींच्या अथांग कृपेचा अनुभव देईल. स्वामी तुमच्या पाठीशी सदैव आहेतच!
.jpg)
.jpg)
0 टिप्पण्या